วัดเกาะพญาเจ่ง เป็นวัดสำคัญในอำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2318 โดยแรกเริ่มใช้ชื่อว่า “วัดเกาะ” หรือ “วัดเกาะบางพูด” ด้วยที่ตั้งอยู่ใกล้คลองบางพูด เมื่อชุมชนชาวมอญอพยพมาตั้งถิ่นฐานในบริเวณนี้ วัดจึงมีอีกชื่อเรียกว่า “วัดเกาะรามัญ” ต่อมาเมื่อหลวงบริณัยจรรยาราษฎร์ (มณฑล คชเสนี) ซึ่งเป็นผู้สืบสกุลของเจ้าพระยามหาโยธา (เจ่ง คชเสนี) ได้เปลี่ยนชื่อวัดแห่งนี้เป็น “วัดเกาะพญาเจ่ง” เพื่อเป็นเกียรติและอนุสรณ์แด่บรรพบุรุษสายตระกูลคชเสนี
ในด้านประวัติศาสตร์ วัดเกาะพญาเจ่งมีความสำคัญจากเหตุการณ์เรือพระประเทียบล่มในแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณหน้าวัด เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2423 ส่งผลให้สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี อัครมเหสีในรัชกาลที่ 5 สวรรคต ณ จุดนี้ รัชกาลที่ 5 ทรงโปรดให้สร้างอนุสรณ์สถานเจดีย์ทรงกลมขนาดใหญ่ไว้ที่ด้านเหนือของวัด เพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์ดังกล่าว โดยภายในฐานเจดีย์ประดิษฐานพระพุทธรูปพระศรีอาริย์สี่องค์ หันพระพักตร์ไปทางทิศทั้งสี่ และมีคำจารึกเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์
รายชื่อเจ้าอาวาส (เรียงลำดับตามช่วงเวลา)
- เจ้าพระยามหาโยธา (เจ่ง คชเสนี) ผู้สร้างวัดเดิม
- เจ้าพระยามหาโยธา (ทอเรียะ คชเสนี) ผู้บูรณะวัดต่อจากบิดา
- หลวงบริณัยจรรยาราษฎร์ (มณฑล คชเสนี) ผู้เปลี่ยนชื่อวัดเป็นวัดเกาะพญาเจ่ง
- พระประสิทธิ์ เขมรโต (เจ้าอาวาสปัจจุบัน)
ข้อมูลวัดเกาะพญาเจ่ง
- ชื่อสามัญ: วัดเกาะพญาเจ่ง, วัดเกาะรามัญ, วัดเกาะบางพูด
- นิกาย: เถรวาท มหานิกาย
- ที่ตั้ง: เลขที่ 108 หมู่ 1 ซอยสุขาประชาสรรค์ 2 ซอย 15 ถนนสุขาประชาสรรค์ 2 ตำบลปากเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี 11120