วัดพระปฐมเจดีย์ ราชวรมหาวิหาร มหาธาตุเจดีย์องค์ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย

วัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร ตั้งอยู่ในตัวเมืองนครปฐม เป็นพระอารามหลวงชั้นเอกที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์และศาสนา จุดเด่นสำคัญของวัดนี้คือ องค์พระปฐมเจดีย์ ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นเจดีย์ที่ใหญ่และสูงที่สุดในประเทศไทย และยังเป็นสถานที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอีกด้วย

องค์พระเจดีย์มีลักษณะทรงระฆังคว่ำแบบสุโขทัย ครอบทับเจดีย์โบราณ 2 ชั้น คือแบบสถูปสาญจี (อินเดียยุคพระเจ้าอโศกมหาราช) และเจดีย์ทรงขอมโบราณ วัดแห่งนี้จึงสะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงของศิลปะและวัฒนธรรมทางศาสนาในดินแดนสุวรรณภูมิอย่างลึกซึ้ง

ประวัติพระปฐมเจดีย์ และความเกี่ยวข้องกับพระเจ้าอโศกมหาราช

ตามพระราชวินิจฉัยของรัชกาลที่ 4 เชื่อกันว่าเจดีย์ดั้งเดิมของพระปฐมเจดีย์ หรือที่เรียกว่า “พระธมเจดีย์” สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช โดยอาจเป็นผลจากคณะสมณทูตที่เดินทางมาเผยแผ่พระพุทธศาสนายังดินแดนสุวรรณภูมิ

ต่อมา มีการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยรัชกาลที่ 4 และพระองค์ได้ทรงพระราชทานนามใหม่ว่า “พระปฐมเจดีย์” เพื่อสื่อถึงเจดีย์แห่งแรกในภูมิภาคนี้ แม้นักโบราณคดีบางส่วนเสนอว่าเจดีย์องค์นี้อาจไม่ใช่เจดีย์ที่เก่าที่สุด แต่ด้วยโครงสร้าง ข้อมูลจากศิลาจารึก และชื่อที่เรียกกันว่า “พระธม” (ภาษาเขมรแปลว่า “ใหญ่”) ก็ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของที่นี่ในฐานะพระมหาธาตุหลวงในยุคทวารวดี

พระร่วงโรจนฤทธิ์ พระพุทธรูปหล่อโบราณประดิษฐานคู่พระเจดีย์

หนึ่งในสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่สำคัญของวัดพระปฐมเจดีย์คือ พระร่วงโรจนฤทธิ์ พระพุทธรูปหล่อทองเหลืองขนาดใหญ่สูงกว่า 7 เมตร เป็นพระพุทธรูปปางห้ามญาติ ศิลปะแบบสุโขทัย

สร้างขึ้นตามพระราชประสงค์ของรัชกาลที่ 6 หลังจากที่พระองค์ทอดพระเนตรเห็นพระพุทธรูปโบราณที่ศรีสัชนาลัยซึ่งเหลือแต่บางส่วน จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างองค์ใหม่ขึ้นและประดิษฐานไว้ ณ วัดพระปฐมเจดีย์ โดยมีการบรรจุพระบรมราชสรีรางคารของพระองค์ไว้ใต้ฐาน ตามพระราชพินัยกรรม ทั้งยังมีพระสรีรางคารของพระนางเจ้าสุวัทนา และสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอฯ ประดิษฐานอยู่ใกล้เคียงกัน

พระพุทธรูปศิลาขาว อายุกว่าพันปี จากสมัยทวารวดี

พระพุทธรูปศิลาขาวที่ประดิษฐานอยู่ในพระอุโบสถวัดพระปฐมเจดีย์ เป็นพระพุทธรูปปางแสดงปฐมเทศนาในศิลปะทวารวดี สูงประมาณ 148 นิ้ว สร้างจากศิลาขาว โดยเดิมประดิษฐานอยู่ในสถูปเจดีย์วัดทุ่งพระเมรุ

พระพุทธรูปองค์นี้ถูกค้นพบโดยบังเอิญขณะบูรณะพระปฐมเจดีย์ในสมัยรัชกาลที่ 4 โดยชาวบ้านพบพระเกตุมาลาโผล่พ้นจากจอมปลวกใหญ่ เมื่อขุดลงไปจึงพบพระพุทธรูปโบราณชุดนี้ ซึ่งสามารถถอดประกอบได้สะดวกในการขนย้าย ถือเป็นพระพุทธรูปศิลาขาวที่สมบูรณ์ที่สุดในชุดเดียวกัน

ลำดับเจ้าอาวาสวัดพระปฐมเจดีย์ที่มีบันทึกไว้

ลำดับเจ้าอาวาสของวัดแห่งนี้มีการบันทึกตั้งแต่ก่อน พ.ศ. 2400 โดยมีผู้ดูแลและพัฒนาวัดสืบต่อกันมาเรื่อย ๆ ดังนี้:

1. เจ้าอธิการแป้น (ก่อน พ.ศ. 2400–2408)
2. พระสนิทสมณคุณ (แก้ว) (พ.ศ. 2408–2411)
3. พระปฐมเจติยานุรักษ์ (กล่ำ) (พ.ศ. 2411–2447)
4. พระราชโมลี (ช้อน โสณุตฺตโร) (พ.ศ. 2453–2455)
5. พระพุทธรักขิต (พลอย) (พ.ศ. 2455–2462)
6. พระธรรมวโรดม (โชติ) (พ.ศ. 2465–2497)
7. พระธรรมสิริชัย (ชิต) (พ.ศ. 2497–2527)
8. พระราชสิริชัยมุนี (โชติ) (พ.ศ. 2528–2535)
9. พระพรหมเวที (สุเทพ) (พ.ศ. 2536–ปัจจุบัน)