วัดโพธิ์บางโอ วัดเก่าแก่คู่ชุมชนบางโอ พร้อมสถาปัตยกรรมช่างสมัยอยุธยา

วัดโพธิ์บางโอ เป็นวัดราษฎร์ในสังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ในเขตอำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี เป็นวัดเก่าแก่ที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรม แม้จะไม่มีหลักฐานยืนยันแน่ชัดถึงผู้สร้างวัด แต่จากข้อมูลของกรมการศาสนาในหนังสือ ประวัติวัดทั่วราชอาณาจักร เล่ม 2 ระบุว่าวัดนี้สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2310

ขณะเดียวกัน พระอธิการแดง ธมฺมสโร อดีตเจ้าอาวาสรูปที่ 6 ซึ่งดำรงตำแหน่งระหว่างปี พ.ศ. 2482–2523 เคยให้ข้อมูลว่าวัดโพธิ์บางโอมีการก่อสร้างตั้งแต่ในรัชสมัยสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8 หรือพระเจ้าเสือแห่งกรุงศรีอยุธยา ชาวบ้านในพื้นที่เดิมมีอาชีพสาน “โอน้ำ” ซึ่งเป็นภาชนะไม้ไผ่แบบดั้งเดิมสำหรับใส่น้ำ จึงเรียกชื่อวัดนี้ว่า “วัดโพธิ์บางโอ” เพื่อสื่อถึงพื้นที่และวิถีชีวิตในอดีต

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระศรีสุลาลัย พระราชมารดา ทรงมอบหมายให้พระสัมพันธวงศ์เธอ กรมหลวงเสนีบริรักษ์ บูรณปฏิสังขรณ์วัดแห่งนี้ ต่อมา พระยาสากลกิจประมวญ (หม่อมหลวงแปลก เสนีวงศ์ ณ กรุงเทพ) ก็ได้ร่วมกับญาติพี่น้องดูแลวัด ทำให้วัดได้รับการเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “วัดโพธิ์เสนี” ในบางยุคสมัย

ปัจจุบัน วัดโพธิ์บางโอได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 116 ตอนพิเศษ 7 ง หน้า 6–7 ลงวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2542 เป็นเครื่องยืนยันถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ที่วัดแห่งนี้มีต่อชุมชนและประเทศ

สถาปัตยกรรมและสิ่งปลูกสร้างที่สำคัญภายในวัดโพธิ์บางโอ

พระอุโบสถของวัดโพธิ์บางโอเป็นศิลปะไทยโบราณที่โดดเด่น ด้วยหน้าบันไม้แกะสลักเป็นรูปนารายณ์ทรงครุฑ ล้อมรอบด้วยลายกนก เทวดานั่งพนมมือ และยักษ์พนม เสาประตูทางเข้าทำเป็นเสาย่อมุมไม้สิบสองสูง เอนเข้าหากัน สอดคล้องกับพาไลและกำแพงแก้วโดยรอบ พระอุโบสถล้อมรอบด้วยเจดีย์ทิศทั้งสี่มุม

ซุ้มใบเสมาเป็นทรงกลม ฐานก็เป็นทรงกลมเช่นกัน ซุ้มแหวะเปิดเป็นหน้าต่างสามช่องแบบยอดโค้ง และมีการปั้นลวดลายวิจิตร ฝีมือช่างในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ใบเสมาทำจากหินทราย แกะลายหัวนาคและเส้นขอบที่แสดงฝีมือเชิงช่างในระดับสูง

ภาพจิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถเป็นจิตรกรรมฝีมือช่างสกุลนนทบุรีในสมัยรัชกาลที่ 3 ใช้เทคนิคแป้งสาคูเปียก ถ่ายทอดเรื่องราวพุทธประวัติ ภาพปริศนาธรรม และภาพปลงกัมมัฏฐาน ผนังเหนือหน้าต่างมีภาพเขียนกระจกฝีมือช่างจีน สะท้อนวิถีชีวิตและวัฒนธรรมทั้งจีนและตะวันตก แต่ภาพบางส่วนได้รับความเสียหายจากเหตุเพลิงไหม้ในปี พ.ศ. 2537 และ 2541

หน้าพระอุโบสถยังมีรูปสลักหินนำเข้าจากจีน ลักษณะเป็นยักษ์ยืนถือกระบอง หน้าหนึ่งยิ้ม อีกหน้าหนึ่งดุ ถือเป็นยักษ์เฝ้าวัดตามความเชื่อ ส่วนหอระฆังมีเอกลักษณ์เฉพาะของช่างสกุลนนทบุรี ผสมผสานระหว่างมณฑปยอดเจดีย์และหอสี่เหลี่ยม ย่อมุมมณฑป จนได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในหอระฆังที่สวยที่สุดในจังหวัดนนทบุรี

ที่ตั้งวัดโพธิ์บางโอ

ที่อยู่: ตำบลวัดชลอ อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี
ประเภทวัด: วัดราษฎร์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย
ขึ้นทะเบียน: โบราณสถานตามราชกิจจานุเบกษา พ.ศ. 2542

เจ้าอาวาสวัดโพธิ์บางโอ

พระอธิการแดง ธมฺมสโร (ดำรงตำแหน่ง พ.ศ. 2482–2523) เป็นอดีตเจ้าอาวาสรูปที่ 6 ของวัด โดยเป็นผู้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับช่วงเวลาสร้างวัดไว้ในรูปแบบคำบอกเล่าทางประวัติศาสตร์